تست نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام (ECG/EKG) چیست؟
همهچیز درباره انواع، نحوه انجام، آمادگی، خطرات، تفسیر نتایج و سوالات متداول
الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG) یکی از رایجترین و مهمترین آزمایشهای تشخیصی در پزشکی است که برای بررسی سلامت قلب استفاده میشود.
این آزمایش ساده، بدون درد و غیرتهاجمی، فعالیت الکتریکی قلب را اندازهگیری کرده و اطلاعاتی درباره ریتم قلب، سرعت ضربان و وجود هرگونه مشکل قلبی ارائه میدهد.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان نیاز به انجام این آزمایش دارید یا صرفاً کنجکاو هستید که بدانید این آزمایش چگونه انجام میشود، این مقاله سایت رپید تست تمام اطلاعات لازم را در اختیار شما قرار میدهد.
ECG مخفف چیست؟
ECG مخفف عبارت Electrocardiogram است که در فارسی به آن الکتروکاردیوگرام یا نوار قلب گفته میشود. این اصطلاح از ترکیب سه کلمهی انگلیسی تشکیل شده است:
- Electro: به معنای الکتریکی، زیرا این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را اندازهگیری میکند.
- Cardio: به معنای قلب، زیرا این آزمایش مختص بررسی عملکرد قلب است.
- Gram: به معنای نمودار یا ثبت، زیرا نتایج آزمایش به شکل یک نمودار نمایش داده میشود.
چرا گاهی به آن EKG گفته میشود؟
در برخی کشورها، به جای ECG از عبارت EKG استفاده میشود.
این تفاوت به دلیل ریشههای زبانی است. در زبان آلمانی، کلمهی قلب “Kardio” نوشته میشود، بنابراین در برخی منابع پزشکی، به ویژه در اروپا، از عبارت Elektrokardiogramm (EKG) استفاده میشود.
هر دو عبارت ECG و EKG به یک آزمایش اشاره دارند و تفاوتی در عملکرد یا نتایج آنها وجود ندارد.
الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG) چیست؟
الکتروکاردیوگرام یک آزمایش پزشکی است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. قلب ما برای هر ضربان، یک سیگنال الکتریکی تولید میکند که از بالای قلب شروع شده و به سمت پایین حرکت میکند.
این سیگنالها باعث انقباض عضلات قلب و پمپاژ خون به بدن میشوند. دستگاه ECG این سیگنالها را دریافت کرده و آنها را به شکل یک نمودار روی کاغذ یا صفحه نمایش نشان میدهد.
پزشکان با بررسی این نمودار میتوانند سلامت قلب را ارزیابی کرده و مشکلات احتمالی را تشخیص دهند.
چرا پزشک انجام ECG را توصیه میکند؟
پزشک ممکن است در موارد زیر انجام ECG را توصیه کند:
- درد قفسه سینه: برای بررسی احتمال حمله قلبی یا آنژین.
- تنگی نفس: برای تشخیص مشکلات قلبی مانند نارسایی قلب.
- تپش قلب یا ضربان نامنظم: برای شناسایی آریتمیها (اختلالات ریتم قلب).
- خستگی یا ضعف غیرعادی: برای بررسی عملکرد قلب.
- شنیدن صداهای غیرطبیعی در معاینه قلبی: برای تشخیص مشکلات ساختاری قلب.
- چکاپ معمول: بهویژه برای افراد بالای ۵۰ سال یا کسانی که سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی دارند.
نحوه انجام آزمایش نوار قلب
انجام الکتروکاردیوگرام یک فرآیند ساده، سریع و بدون درد است. در این بخش، مراحل انجام این آزمایش را بهطور کامل توضیح میدهیم:
آمادهسازی بیمار
قبل از شروع آزمایش، ممکن است از شما خواسته شود لباسهای خود را درآورده و گان بیمارستانی بپوشید. این کار برای اطمینان از اتصال صحیح الکترودها به پوست انجام میشود.
اتصال الکترودها
یک تکنسین آموزشدیده، ۱۲ تا ۱۵ الکترود نرم را با استفاده از ژل مخصوص به سینه، بازوها و پاهای شما متصل میکند.
این الکترودها مانند سنسور عمل کرده و سیگنالهای الکتریکی قلب را دریافت میکنند.
برای اطمینان از اتصال صحیح، ممکن است تکنسین موهای کوچکی را در محل اتصال الکترودها بتراشد.
ثبت فعالیت قلب
پس از اتصال الکترودها، شما به پشت روی تخت دراز میکشید و باید آرام باشید.
دستگاه ECG شروع به ثبت فعالیت الکتریکی قلب شما میکند. در طول این فرآیند، باید بهطور طبیعی نفس بکشید و از صحبت کردن خودداری کنید.
این مرحله تنها چند دقیقه طول میکشد.
اتمام آزمایش
پس از اتمام ثبت، الکترودها برداشته میشوند و شما میتوانید به فعالیت عادی خود بازگردید. کل این فرآیند حدود ۱۰ دقیقه زمان میبرد و هیچ دردی ندارد.
انواع الکتروکاردیوگرام
بسته به شرایط بیمار و نوع مشکل قلبی، پزشک ممکن است یکی از انواع زیر را توصیه کند:
الکتروکاردیوگرام استاندارد (ECG معمولی)
این نوع ECG فعالیت الکتریکی قلب را در حالت استراحت ثبت میکند و برای تشخیص مشکلاتی مانند آریتمی، حمله قلبی یا بزرگ شدن قلب استفاده میشود.
تست استرس (استرس ECG)
برخی مشکلات قلبی تنها در حین فعالیت بدنی ظاهر میشوند. در این تست، بیمار در حالی که روی تردمیل یا دوچرخه ثابت ورزش میکند، تحت نظارت ECG قرار میگیرد. این تست برای تشخیص بیماریهای عروق کرونر مفید است.
پایش هولتر (Holter Monitor)
این دستگاه فعالیت قلب را به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت ثبت میکند. بیمار میتواند در طول این مدت فعالیتهای روزمره خود را انجام دهد. این روش برای تشخیص مشکلات قلبی که به صورت متناوب رخ میدهند، مفید است.
ثبت کننده رویداد (Event Monitor)
این دستگاه شبیه به هولتر است، اما تنها در زمان بروز علائم فعال میشود. بیمار میتواند با فشار دادن یک دکمه، فعالیت قلب را در زمان احساس علائم ثبت کند.
خطرات و عوارض جانبی ECG
الکتروکاردیوگرام یک آزمایش کاملاً ایمن است و هیچ خطری برای بیمار ندارد. با این حال، برخی افراد ممکن است در محل اتصال الکترودها دچار حساسیت پوستی یا بثورات خفیف شوند که معمولاً بدون نیاز به درمان برطرف میشود.
در مورد تست استرس، خطرات مرتبط با ورزش (مانند حمله قلبی) وجود دارد، اما این خطرات ناشی از خود آزمایش ECG نیستند.
آمادگی برای انجام ECG
برای انجام الکتروکاردیوگرام، نیازی به آمادگی خاصی نیست. با این حال، رعایت نکات زیر میتواند به دقت نتایج کمک کند:
- از نوشیدن آب سرد قبل از آزمایش خودداری کنید، زیرا میتواند بر الگوهای الکتریکی قلب تأثیر بگذارد.
- از انجام فعالیتهای ورزشی شدید قبل از آزمایش اجتناب کنید، زیرا ممکن است ضربان قلب را افزایش دهد.
- اگر داروهای خاصی مصرف میکنید، حتماً پزشک خود را مطلع کنید.
تفسیر نتایج الکتروکاردیوگرام
نتایج ECG میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت قلب شما ارائه دهد. پزشک با بررسی این نتایج میتواند موارد زیر را تشخیص دهد:
- ضربان قلب نامنظم (آریتمی): قلب شما ممکن است خیلی سریع، خیلی کند یا نامنظم بزند.
- حمله قلبی: ECG میتواند نشاندهنده حمله قلبی فعلی یا سابقه آن باشد.
- بزرگ شدن قلب: این ممکن است نشاندهنده فشار خون بالا یا سایر مشکلات قلبی باشد.
- مشکلات دریچههای قلب: ECG میتواند اختلالات در عملکرد دریچههای قلب را نشان دهد.
- بیماری شریان کرونری: کاهش جریان خون به قلب میتواند در ECG تشخیص داده شود.
اگر نتایج ECG طبیعی باشد، پزشک ممکن است در ویزیت بعدی نتایج را با شما در میان بگذارد. در صورت وجود ناهنجاری، ممکن است نیاز به آزمایشات تکمیلی یا شروع درمان باشد.
در مواردی که نگرانی حاصل شود انجام کیت تست سکته قلبی یا آزمایش تروپونین توصیه می شود
خواندن نوار قلب به زبان ساده
اجزای اصلی نوار قلب
نوار قلب از چند بخش اصلی تشکیل شده است که هر کدام نشاندهنده مرحلهای از فعالیت الکتریکی قلب هستند:
موج P
- معنی: نشاندهنده انقباض دهلیزها (حفرههای بالایی قلب) است.
- چه چیزی را نشان میدهد: وقتی دهلیزها منقبض میشوند، خون را به بطنها (حفرههای پایینی قلب) پمپ میکنند.
کمپلکس QRS
- معنی: نشاندهنده انقباض بطنها است.
- چه چیزی را نشان میدهد: وقتی بطنها منقبض میشوند، خون را به ریهها و بدن پمپ میکنند.
موج T
- معنی: نشاندهنده بازگشت بطنها به حالت استراحت (ریپولاریزاسیون) است.
- چه چیزی را نشان میدهد: بطنها پس از انقباض، دوباره برای ضربان بعدی آماده میشوند.
چگونه نوار قلب را بخوانیم؟
مرحله ۱: بررسی ریتم قلب
- ریتم منظم: فاصلههای بین کمپلکسهای QRS باید یکسان باشد.
- ریتم نامنظم: اگر فاصلهها متفاوت باشد، ممکن است نشاندهنده آریتمی (اختلال ریتم قلب) باشد.
مرحله ۲: بررسی سرعت ضربان قلب
- محاسبه سرعت ضربان قلب: تعداد مربعهای بزرگ بین دو کمپلکس QRS را بشمارید و از فرمول زیر استفاده کنید:سرعت ضربان قلب=300تعداد مربعهای بزرگ بین دو QRS
- مثال: اگر بین دو QRS، ۵ مربع بزرگ وجود داشته باشد، سرعت ضربان قلب ۶۰ ضربه در دقیقه است.
مرحله ۳: بررسی شکل موجها
- موج P: باید قبل از هر کمپلکس QRS وجود داشته باشد. اگر موج P نباشد یا شکل آن غیرعادی باشد، ممکن است نشاندهنده مشکلات دهلیزی باشد.
- کمپلکس QRS: باید باریک و واضح باشد. اگر پهن یا نامنظم باشد، ممکن است نشاندهنده مشکلات بطنها باشد.
- موج T: باید پس از کمپلکس QRS ظاهر شود. اگر موج T معکوس یا غیرعادی باشد، ممکن است نشاندهنده مشکلاتی مانند ایسکمی (کمبود خونرسانی به قلب) باشد.
تشخیص مشکلات رایج از روی نوار قلب
آریتمی (اختلال ریتم قلب)
- فیبریلاسیون دهلیزی: موج P نامنظم یا غایب و کمپلکس QRS نامنظم.
- تاکیکاردی بطنی: کمپلکس QRS پهن و سریع.
حمله قلبی (انفارکتوس میوکارد)
- تغییرات در موج T: موج T ممکن است معکوس یا غیرعادی باشد.
- تغییرات در قطعه ST: قطعه ST ممکن است بالا یا پایین برود.
بزرگ شدن قلب
- افزایش ارتفاع موج R: ممکن است نشاندهنده بزرگ شدن بطنها باشد.
نکات مهم در خواندن نوار قلب
- مقیاس زمان و ولتاژ: هر مربع کوچک روی نوار قلب نشاندهنده ۰.۰۴ ثانیه و ۰.۱ میلیولت است. هر مربع بزرگ برابر با ۰.۲ ثانیه و ۰.۵ میلیولت است.
- مقایسه با نوار قلب طبیعی: همیشه نوار قلب بیمار را با یک نوار قلب طبیعی مقایسه کنید تا تغییرات را بهتر تشخیص دهید.
خواندن نوار قلب به زبان ساده نیازمند درک اجزای اصلی آن (موج P، کمپلکس QRS و موج T) و بررسی ریتم، سرعت و شکل موجها است.
با یادگیری این مفاهیم پایه، میتوانید اصول اولیه تفسیر نوار قلب را فرا بگیرید.
البته، تفسیر دقیق نوار قلب باید توسط پزشک یا متخصص قلب انجام شود، زیرا تشخیص مشکلات قلبی نیازمند تجربه و دانش تخصصی است
لیدهای نوار قلب چیست؟
نوار قلب از الکترودهایی استفاده میکند که به عنوان لید شناخته میشوند. این لیدها سیگنالهای الکتریکی قلب را دریافت کرده و به دستگاه ECG منتقل میکنند. در یک ECG استاندارد، ۱۲ لید استفاده میشود:
- ۶ لید اندامی: روی بازوها و پاها قرار میگیرند.
- ۶ لید سینهای: روی قفسه سینه قرار میگیرند.
این لیدها تفاوت ولتاژ بین نقاط مختلف بدن را اندازهگیری کرده و اطلاعاتی درباره ریتم و فعالیت الکتریکی قلب ارائه میدهند.
مزایای استفاده از الکتروکاردیوگرام
- تشخیص سریع و دقیق مشکلات قلبی
- بدون درد و غیرتهاجمی
- امکان تشخیص حمله قلبی، آریتمی و سایر بیماریهای قلبی
- بررسی عملکرد دستگاههای کاشته شده در قلب (مانند ضربانساز)
- ارزیابی سلامت قلب در افراد با عوامل خطر مانند فشار خون بالا، دیابت یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی
سوالات متداول درباره نوار قلب
آیا انجام ECG درد دارد؟
خیر، انجام ECG کاملاً بدون درد است. تنها ممکن است احساس خنکی ژل روی پوست خود داشته باشید.
آیا ECG خطراتی دارد؟
ECG یک آزمایش کاملاً ایمن است و هیچ خطری ندارد. تنها ممکن است برخی افراد در محل اتصال الکترودها دچار حساسیت پوستی خفیف شوند.
چقدر طول میکشد تا نتایج ECG آماده شود؟
نتایج ECG بلافاصله پس از انجام آزمایش قابل مشاهده است، اما تفسیر نهایی توسط پزشک ممکن است چند روز طول بکشد.
آیا میتوانم قبل از ECG غذا بخورم؟
بله، نیازی به ناشتا بودن قبل از ECG نیست. با این حال، از مصرف نوشیدنیهای سرد یا ورزش شدید خودداری کنید.
جمعبندی
الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG) یک ابزار تشخیصی ضروری برای ارزیابی سلامت قلب است.
این آزمایش سریع، بدون درد و ایمن است و میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره ریتم قلب، سرعت ضربان و وجود ناهنجاریها ارائه دهد. اگر علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تپش قلب دارید، انجام ECG میتواند به تشخیص دقیق مشکل کمک کند.
برای حفظ سلامت قلب، انجام چکاپهای منظم و مشورت با پزشک در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی ضروری است
