شوگر ددی ها و شوگر مامی ها در ایران
ابعاد پنهان و پیامدهای اجتماعی شوگر ددیها و شوگر مامیها در ایران
مقدمه
در دو دهه اخیر ایران با ورود پدیدههای جدیدی در حوزه روابط بین فردی مواجه شده است.
از جمله آنها مفهوم شوگر ددی (Sugar Daddy) و شوگر مامی (Sugar Mommy) است.
این مفاهیم که ریشه در فرهنگ غربی دارند، امروزه در بستر خاص اقتصادی و فرهنگی ایران نیز ظهور یافته و مورد بحث قرار گرفتهاند.
به لطف شبکههای اجتماعی، تغییر سبک زندگی و مشکلات اقتصادی، این روابط نه تنها مخفی نماندهاند بلکه روز به روز بیشتر در معرض گفتوگوی عمومی قرار میگیرند.
در این مقاله به بررسی جامع و عمیق این پدیده از منظر روانی، اجتماعی، قانونی و فرهنگی در جامعه ایران خواهیم پرداخت.
شوگر ددی و شوگر مامی چیستند؟
(با تاکید بر ریشهها و معنای امروزی در ایران)
تعریف جهانی
«شوگر ددی» مردی معمولاً با سن بالاتر و موقعیت مالی مناسب است که حاضر است در قبال همراهی و توجه، به شریک جوانتر (شوگر بیبی) امکانات مالی، هدیه و امتیازاتی بدهد.
نکته مهم این است که رابطه صرفاً بر اساس نیازهای مادی و عاطفی متقابل بنیان نهاده میشود نه صرفاً عشق یا تعهد سنتی.
«شوگر مامی» نسخه زنانه این پدیده است و زنان متمول با مردان یا پسران جوان وارد این نوع از روابط میشوند.
تحول مفهومی در ایران
در ایران، اکثر افراد سواد کافی درباره مفهوم دقیق شوگر ددی ندارند و گاه آن را با پول درآوردن از طریق دوستی یا رابطه (و حتی فحشا) یکی میدانند؛ در حالی که رابطه شوگری الزماً به معنای خرید و فروش روابط جنسی نیست.
برخی حتی تنها به دنبال رابطه عاطفی یا حمایت مادی/معنوی هستند. با این حال، ریشههای اقتصادی و شرایط خاص ایران باعث شده وجه مادی آن پررنگتر شود.
شوگر مامی و شوگر ددی در ایران؛ نشانههای ظهور، تفاوتها و نمودها
مسیرهای وقوع و عمومی شدن
اولین ردپای این پدیده در ایران با ورود برنامههای دوستیابی و شبکههایی مانند تلگرام، اینستاگرام و بعدها توییتر دیده شد.
در محیطهای دانشجویی تهران، مشهد، اصفهان و شیراز، نشانههایی از این سبک روابط به چشم میخورد.
معمولاً فراخوانهایی با عنوان: «دنبال شوگر ددی»، «شوگر مامی اهل تهران»، یا «شوگر بیبی واقعی» در گروهها انتشار مییابد.
عواملی که در ایرانیشدن این مفهوم موثر بودهاند:
- افزایش سن ازدواج و دشواریهای مالی جوانان
- فشارهای اقتصادی و گرانی مسکن و اجارهنشینی
- رشد ارزشگذاری بر سبک زندگی لاکچری
تفاوت با نسخه غربی
به دلیل ساختار سنتی جامعه ایران، شوگر ددیها یا مامیها بیشتر مخفی عمل میکنند؛ بسیاری از آنها در ظاهر افراد متاهل و پایبند خانوادگی هستند که به دور از چشم خانواده وارد این نوع روابط میشوند.
در حالی که در برخی کشورهای غربی این روابط حتی جنبه عمومی، قراردادی و آشکار دارد؛ در ایران پنهانکاری، ترس از آبرو و دوجانبه بودن منافع ـ بدون تضمین قانونی ـ، جایگاه زیادی دارد.
انگیزههای افراد برای ورود به روابط شوگری (تحلیل فرهنگی-اجتماعی ایران)
شوگر بیبیها؛ چرا وارد این روابط میشوند؟
در پژوهشهای میدانی صورت گرفته توسط رسانهها و جامعهشناسان ایرانی، مشخص شده که درصد زیادی از شوگر بیبیها زنان یا دختران دانشجو هستند، که به دلیل بالا بودن هزینه تحصیل، نبود حمایت مالی، بیکاری، فشارهای اقتصادی خانواده و حتی میل به تجربه سبک زندگی لوکس به این روابط کشیده میشوند.
- برخی دختران از شهرهای کوچک یا خانوارهای کمدرآمد هستند که برای زندگی بهتر، خرید لباس برند یا حتی اجاره خانه شخصی سراغ این روابط میروند.
- در مواردی هم انگیزه کاهش فشار روانی، فرار از خانواده به بهانه کار یا تحصیل به تهران، و حتی کسب تجربه در روابط بینفردی عنوان شده است.
شوگر ددیها و شوگر مامیها با چه انگیزهای وارد میشوند؟
- برخی مردان و زنان ثروتمند تنها مانده که پس از طلاق یا شکست در زندگی خانوادگی به دنبال جبران احساس فقدان عاطفی یا حتی اثبات قدرت اجتماعی و جنسی خود هستند.
- بعضی نیز به دنبال رضایت جنسی بدون تعهد، تجدید جوانی در کنار شریک جوانتر، یا فرار از یکنواختی زندگی خانوادگی وارد این مسیر میشوند.
- نمونههای واقعی نشان دادهاند که برخی بانوان موفق، صاحبان کسبوکار یا زنان ثروتمند مطلقه، به جای تحمل فشار سنتی ازدواج مجدد، سراغ یافتن شوگر بیبی میروند.
شبکههای اجتماعی و فراگیر شدن روابط شوگری در ایران
نقش تلگرام و اینستاگرام
شبکههای اجتماعی، مهمترین بستر شکلگیری و دوام این روابط در ایران هستند. در برخی کانالهای تلگرام روزانه صدها پیام با کلیدواژههای «شوگر ددی»، «شوگر بیبی»، «حمایت مالی» منتشر میشود. در اینستاگرام هم صفحات و دایرکتهای خاصی به همین منظور فعالاند.
استفاده از هشتگهایی مانند #شوگر_ددی و #شوگر_مامی نیز افزایش یافته که نشانگر عادیسازی تدریجی این پدیده است. حتی تبلیغات برخی اینفلوئنسرها یا فعالان فضای مجازی به پوشاندن زوایای منفی، و نمایش تنها کالای لاکچری و موفقیت ختم میشود.
استفاده از شبکههای پرایوت
در ایران موضوع آبرو و ترس از شناسایی اهمیت زیادی دارد. لذا برخی شوگر ددیها و مامیها، ترجیح میدهند از شبکههای کوچکتر، گروههای بسته یا اپلیکیشنهای خاص (مثل Tinder و Bumble با تغییر IP و استفاده از VPN) بهره ببرند تا حریم خصوصیشان حفظ شود.
پیامدهای روانی و فردی روابط شوگری در ایران (بررسی موردی)
اثرات بر شوگر بیبیها
در مصاحبههای واقعی صورت گرفته در کلینیکهای روانشناسی تهران:
- بسیاری از شوگر بیبیها از احساس ناامنی در آینده، وابستگی روانی و ترس از افشا شدن رابطه شکایت دارند.
- برخی دچار بحران هویت و احساس پوچی پس از قطع رابطه و از دست دادن حمایت مالی شدهاند.
- در تعداد کمی از موارد، فشارهای روانی و اجتماعی منجر به افسردگی، اضطراب و حتی اقدام به خودکشی بوده است.
اثرات بر شوگر ددیها/مامیها
- این گروه گاه با عدم رضایت از روابط عاطفی، حس تحقیر اجتماعی (در صورت افشا)، و حتی ایجاد اعتیاد به توجه و تایید از جانب شوگر بیبی مواجهاند.
- عموماً در ایران، فشار اجتماعی باعث میشود این افراد هزینههای سنگینی (مالی و روانی) پرداخت کنند و در پی هر رابطه جدید، سطح توقعات و وسواسهایشان بیشتر میشود.
پیامدهای اجتماعی و فرهنگی؛ مسئله هویت، قضاوت، بحران ارزشها
تقابل با ارزشهای سنتی
جامعه ایرانی همچنان خانواده، تعهد و ازدواج را ارزش بنیادین میداند.
ظهور روابط شوگری، بهویژه میان نوجوانان و جوانان و برجستهشدن پول و ظواهر، نوعی تهدید برای ارزشهای سنتی تلقی میشود که حتی در محصولات رسانهای و خبری با هشدار همراه است.
- رویکرد منفی خانوادهها معمولاً با طرد، سرزنش و حتی آزار روانی یا جسمی (در صورت افشا شدن رابطه) نمود مییابد.
هنجارشکنی و گذار ارزشها
با افزایش نرخ بیکاری و فشارهای اقتصادی، بخش از جامعه رویدادهای اجتماعی جدید را بهعنوان راهکار بقا پذیرفته است.
بنابراین، هنجارشکنی تدریجی، کاهش قبح و ظهور پدیدههایی چون شوگری در ایران نیز قابل مشاهده است؛ مخصوصاً در شهرهای بزرگ، مربیان، دانشجویان و کارمندان جوان اولین گروههایی هستند که به این سمت سوق یافتهاند.
دیدگاه عمومی
بررسی نظرسنجیها و رفتار کاربران فضای مجازی نشان میدهد اکثریت، روابط شوگری را «شرمآور»، «فرصتطلبانه»، «ریاشی» و دور از ارزشهای انسانی قلمداد میکنند.
با این حال، عدهای نیز با درک شرایط سخت اقتصادی، آن را نوعی تعامل مبتنی بر منفعت میدانند و از پدیده انتقاد حاد نمیکنند.
جایگاه حقوقی و قانونی شوگر ددی و شوگر مامی در ایران
قوانین مرتبط
اگرچه مفهومی تحت عنوان شوگر ددی یا شوگر مامی در قانون ایران وجود ندارد، اما هر نوع رابطهای که به پرداخت مستقیم یا غیرمستقیم پول در قبال رابطه جنسی (یا حتی شبهجنسی) منتهی شود، مطابق قانون مجازات اسلامی مشمول جرم تلقی خواهد شد.
- ماده ۶۳۷ قانون مجازات به جرم رابطه نامشروع و ماده ۲۲۷ به جرم رابطه غیرقانونی اشاره دارد.
- در مواردی نیز اگر شوگر ددی یا مامی از نوجوانان سوءاستفاده کنند، قوانین حمایت از کودکان و نوجوانان فعال میشود که شامل مجازات شدیدتر و حتی زندان است.
چالش اجرای قانون
به علت نبود ادله کافی و پیچیدگی اثبات، معمولاً این روابط نه در معرض اجرا قرار میگیرند و نه پیگیری گسترده دارند.
افشای این نوع روابط نیز اغلب با آبرو و سرزنش اجتماعی بیش از اجرای قانون همراه است. در عین حال، تهدید به افشا به ابزاری برای اخاذی، باجگیری و آزار روحی بدل میشود.
الگوهای جنسیتی، فمینیسم و تحلیل روانشناختی روابط شوگری در ایران
بازتولید الگوهای مردسالارانه
معمولاً نقش شوگر ددی را مردان و شوگر بیبی را زنان ایفا میکنند که نشان از تداوم الگوهای مردسالاری دارد؛ جایگاه قدرت و پول در دست مرد است، و زن به عنوان دریافتکننده حمایت و منفعت اقتصادی مطرح میشود.
اما حضور موجودیت شوگر مامی حکایت از تغییر تدریجی نقشهای جنسیتی دارد؛ زنانی مستقل که نه فقط بازیگر نقش سنتی نیستند، بلکه داوطلبانه قدرت مالی خود را اشتراک میگذارند.
مباحث فمینیسم
گروههای فمینیستی در ایران «شوگری» را نقد میکنند و آن را نوعی «به حراج گذاشتن بدن و هویت زن» میدانند، که حتی در صورت رضایت متقابل طرفین، ارزشهای برابر انسانی را نادیده میگیرد.
در مقابل، برخی زنان شوگر مامی معتقدند این روابط نشانهای از اختیار بیشتر زنان بر زندگی شخصی خود در برابر محدودیتهای سنتی، طلاق و فشار اجتماعی است.
نقش رسانهها و بازنمایی در فرهنگ عمومی
روایتهای رسانهای
در تلویزیون، روزنامهها و برنامههای اجتماعی ایرانی اغلب سوژه شوگری با نگرش انتقادی و هشداری همراه است. در مواردی مستندها و فیلمهایی با موضوع روابط مالی بین نسلها (عموماً در لفافه) پخش شده که آن را به عنوان یک آسیب مطرح میکنند.
تبلیغ و بازنمایی در فضای مجازی
بعضاً این روابط با نمایش ماشینهای لوکس، سفرهای لاکچری، خریدهای گران قیمت، و حتی استفاده از جملاتی چون «خودت ارزشمند باش» به شکل ظاهری و فریبنده تبلیغ میشود.
این بازنمایی باعث تغییر نگاه عمومی به روابط مبتنی بر عشق و تعهد شده و زمینهساز میل جوانان به سبک زندگی سطحی و مصرفگرا میگردد.
آمار، روندها و گروههای هدف روابط شوگری در ایران
چه کسانی بیشتر درگیر این روابط هستند؟
مطالعات غیررسمی و گزارشات فضای مجازی نشان میدهد:
- زنان مطلقه و دانشجویان ۱۸ تا ۳۰ سال بیشترین سهم را در گروه شوگر بیبی دارند.
- مردان بالای ۴۵ سال، شاغلان موفق و دارای درآمد بالا گرایش بیشتری به نقش شوگر ددی دارند.
- در گروه شوگر مامیها زنان بالای ۴۰ سال، مطلقه یا صاحب کسبوکار حضور دارند.
روند رشد
هرچند آمار رسمی منتشر نشده اما با بررسی تقاضا و جستجوهای کلیدی «شوگر ددی و شوگر مامی در ایران» در گوگل ترند و رشد صفحات اینستاگرامی میتوان افزایش علاقه را به وضوح دید. قشر ثروتمندتر و ساکنین شهرهای تهران، مشهد و اصفهان بیشترین نرخ رشد را دارند.
آسیبشناسی و راهکارهای فرهنگی برای کاهش آسیبها
خطرات بالقوه
- احساس پوچی، بیارزش شدن روابط عاطفی
- سوءاستفاده عاطفی و جنسی از نوجوانان و فشار روانی
- تهدید سلامت روان و جسم به واسطه ایجاد روابط پرخطر
راهکارهای پیشنهادی
- آموزش مهارتهای زندگی به دانشآموزان و دانشجویان
- آگاهیرسانی صحیح توسط رسانههای رسمی و شبکههای اجتماعی
- حمایت مالی و شغلی جوانان به ویژه دختران و پسرانی که از حمایت خانواده محروماند
- افزایش خدمات مشاورهای و حمایت روانشناسی در دانشگاهها و مراکز مشاوره شهری
- اصلاح نگرش جامعه نسبت به موفقیت و سبک زندگی سالم به جای تأکید صرف بر ظاهر و مادیات
جمعبندی
شوگر ددیها و شوگر مامیها پدیدهای پیچیده هستند که افزایش آنها نشاندهنده بحرانهای هویتی، اقتصادی و فرهنگی کشور است.
با وجود تلاشهای رسانهای برای عادیسازی یا آسیبزدایی، پیامدهای روانی و اجتماعی آنها قابل توجه است.
پیشگیری، حمایت و آموزش صحیح میتواند نقش موثری در محافظت نوجوانان و جوانان ایرانی در برابر آسیبهای این روابط داشته باشد
