خون آلوده به خون یا فرآوردههای خونیای اطلاق میشود که حاوی عوامل بیماریزا مانند ویروسها، باکتریها، انگلها یا سایر آلودگیها هستند.
این آلودگی میتواند از طریق انتقال خون، تزریق مواد مخدر با سرنگ مشترک، تماس با وسایل آلوده یا از مادر به جنین منتقل شود.
این مسئله یکی از مهمترین چالشهای بهداشتی در سطح جهانی محسوب میشود و میتواند منجر به بیماریهای جدی و حتی مرگ شود.
عوامل آلودگی خون
عوامل متعددی میتوانند باعث آلودگی خون شوند. مهمترین این عوامل شامل ویروسها، باکتریها، انگلها و مواد شیمیایی سمی هستند که میتوانند سلامت فرد را به خطر بیندازند.
این عوامل از راههای مختلفی مانند تزریق خون آلوده، تماس مستقیم با مایعات بدن فرد بیمار یا گزش حشرات آلوده وارد بدن میشوند. در ادامه به بررسی این عوامل پرداخته میشود:
ویروسها ویروسهایی مانند HIV، هپاتیت B و C، ویروس تب دنگی و ویروس زیکا از مهمترین ویروسهایی هستند که میتوانند باعث آلودگی خون شوند. این ویروسها معمولاً از طریق خون، روابط جنسی محافظتنشده و استفاده از تجهیزات پزشکی آلوده منتقل میشوند.
باکتریها باکتریهایی مانند استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک و باکتری مننژیت میتوانند از طریق زخمهای باز، سرنگهای آلوده یا انتقال خون ناپاک وارد بدن شده و منجر به بیماریهای خطرناک شوند.
انگلها انگلهایی مانند مالاریا و تریپانوزوما نیز میتوانند از طریق نیش حشرات یا انتقال خون آلوده به بدن انسان راه یابند و منجر به بیماریهای جدی شوند.
سموم و مواد شیمیایی برخی مواد شیمیایی مانند سرب و جیوه نیز میتوانند باعث آلودگی خون شوند که در نتیجه آن مشکلات جدی سلامتی ایجاد میشود.
چگونه ویروسها باعث آلودگی خون میشوند؟
ویروسها میتوانند از طریق مکانیسمهای مختلفی وارد جریان خون شوند و باعث ایجاد سپسیس (عفونت خون) یا ویرمی (وجود ویروس در خون) گردند. این فرآیند معمولاً به این صورت اتفاق میافتد:
ورود ویروس به بدن
ویروسها از راههای مختلفی مانند:
- زخمهای پوستی ( نیش حشرات ، بریدگیها)
- دستگاه تنفسی (ذرات تنفسی آلوده)
- دستگاه گوارش (آب یا غذای آلوده)
- تماس جنسی یا انتقال خون وارد بدن میشوند.
تکثیر و انتشار به جریان خون
پس از ورود، ویروسها در سلولهای میزبان تکثیر شده و میتوانند:
- مستقیماً به رگهای خونی نفوذ کنند (مانند دنگه یا ابولا).
- از طریق سیستم لنفاوی به خون راه یابند.
- با تخریب بافتهای آلوده (مثل کبد در هپاتیت ویروسی) وارد خون شوند.
ایجاد عفونت خون (سپسیس ویروسی)
وقتی ویروسها به مقدار زیاد در خون پخش شوند، ممکن است:
- سیستم ایمنی را بیشازحد فعال کنند و باعث طوفان سیتوکینی (واکنش شدید التهابی) شوند.
- به اندامهای حیاتی (کبد، کلیه، ریه، قلب) آسیب بزنند.
- در موارد شدید منجر به شوک سپتیک و مرگ شوند
باکتری ها چطور باعث آلودگی خون می شوند ؟
باکتریها میتوانند از راههای مختلفی وارد جریان خون شده و باعث آلودگی آن شوند. این فرآیند که به باکتریمی (وجود باکتری در خون) معروف است، در صورت عدم درمان میتواند به سپسیس (عفونت شدید خونی) منجر شود که تهدیدی جدی برای زندگی محسوب میشود.
مهمترین راههایی که باکتریها باعث آلودگی خون میشوند، عبارتند از:
ورود از طریق زخمهای باز
وقتی باکتریها از طریق بریدگیها، سوختگیها یا زخمهای عمیق وارد بدن میشوند، میتوانند به جریان خون راه پیدا کنند و عفونت ایجاد کنند. این مسئله در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، خطرناکتر است.
عفونتهای داخلی
برخی از عفونتهای باکتریایی که از اندامهای داخلی بدن شروع میشوند، میتوانند به خون گسترش پیدا کنند. به عنوان مثال:
- عفونت ریوی (مانند ذاتالریه): برخی از باکتریهای تنفسی مانند استرپتوکوک پنومونیه میتوانند وارد خون شده و باعث عفونت شوند
- عفونتهای ادراری: برخی باکتریهای رودهای مانند اشریشیا کلی (E. coli) میتوانند از کلیه وارد خون شوند و عفونت گسترده ایجاد کنند.
- عفونتهای دندانی و لثهای: باکتریهایی مانند استرپتوکوکهای دهانی میتوانند از طریق جراحتهای لثه یا درمانهای دندانپزشکی وارد خون شوند.
استفاده از تجهیزات آلوده
- سرنگها و وسایل پزشکی غیربهداشتی میتوانند حاوی باکتریهایی باشند که مستقیماً وارد خون شده و باعث عفونتهای خطرناک شوند.
- کاتترهای وریدی که برای تزریقات طولانیمدت استفاده میشوند، در صورت عدم رعایت بهداشت میتوانند راهی برای ورود باکتریها به جریان خون باشند.
انتقال از طریق فرآوردههای خونی
اگر خون اهدایی بهدرستی غربالگری نشود، ممکن است باکتریهای موجود در آن به فرد گیرنده منتقل شده و باعث آلودگی خون شوند.
ساده ترین راه برای تشخیص الودگی هایی مانند ایدز استفاده از کیت ایدز بر روی خون می باشد
انتشار از طریق دستگاه گوارش
برخی از عفونتهای گوارشی شدید میتوانند باعث نشت باکتریها از روده به جریان خون شوند، مانند موارد شدید عفونتهای سالمونلا و شیگلا.
روشهای انتقال خون آلوده
آلودگی خون میتواند از طرق مختلفی به بدن راه یابد و خطرات زیادی را برای سلامت انسان ایجاد کند. در ادامه مهمترین روشهای انتقال خون آلوده توضیح داده میشود:
انتقال از طریق فرآوردههای خونی در برخی موارد، خون یا فرآوردههای خونی که در مراکز درمانی استفاده میشوند، ممکن است به دلیل عدم بررسی دقیق، آلوده باشند. انتقال خون آلوده از جمله خطرناکترین راههای انتقال بیماریهای خونی است.
استفاده از سرنگ و تجهیزات پزشکی مشترک مصرفکنندگان مواد مخدر که از سرنگ مشترک استفاده میکنند در معرض خطر بالایی برای ابتلا به بیماریهای منتقله از طریق خون مانند ایدز و هپاتیت قرار دارند.
انتقال از مادر به جنین اگر مادری به بیماریهایی مانند ایدز یا هپاتیت مبتلا باشد، ممکن است از طریق جفت یا حین زایمان ویروس را به نوزاد خود منتقل کند.
روابط جنسی محافظتنشده ویروسهایی مانند HIV و هپاتیت B میتوانند از طریق تماس جنسی بدون محافظت منتقل شوند که این امر میتواند به آلودگی خون منجر شود.
خالکوبی و پیرسینگ با وسایل غیربهداشتی خالکوبی، پیرسینگ یا هر روش دیگر که در آن از وسایل تیز و برنده استفاده میشود، در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی، میتواند باعث انتقال بیماری شود.
ماجرای پرونده خون های آلوده ایران
پرونده خونهای آلوده یکی از تاریکترین صفحات تاریخ پزشکی مدرن محسوب میشود که در دهههای ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ خورشیدی، زندگی هزاران بیمار به ویژه مبتلایان به هموفیلی را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داد.
این تراژدی انسانی زمانی آغاز شد که فرآوردههای خونی آلوده به ویروسهای کشنده ای مانند HIV و هپاتیت C به بیماران نیازمند تزریق شد.
حتی در این زمینه مستندی با نام چند قطره خون ساخته شده است
در آن دوران، شرکتهای داروسازی بینالمللی از جمله یک شرکت فرانسوی، فرآوردههای حیاتی مانند فاکتورهای انعقادی را از خون اهداکنندگان پرخطر تهیه میکردند.
این در حالی بود که بسیاری از اهداکنندگان از گروههای پرخطر مانند معتادان تزریقی انتخاب شده بودند و خون آنها بدون آزمایشهای لازم مورد استفاده قرار میگرفت.
در ایران، واردات این فرآوردههای آلوده در سالهای اولیه دهه ۱۳۶۰ منجر به ابتلای دهها بیمار هموفیلی به ویروس ایدز شد.
بسیاری از این بیماران که برای نجات زندگی خود به این داروها نیاز داشتند، ناخواسته به دام بیماریهای لاعلاج افتادند.
متأسفانه در آن زمان سیستمهای نظارتی لازم برای تشخیص آلودگیهای خونی وجود نداشت و هشدارهای اولیه کارشناسان نیز جدی گرفته نشد.
علائم آلودگی خون
علائم آلودگی خون بسته به نوع عامل بیماریزا متفاوت است، اما برخی از علائم عمومی آن شامل موارد زیر است:
- تب و لرز
- ضعف و خستگی مفرط
- تهوع و استفراغ
- تعریق شبانه
- کاهش وزن ناگهانی
- مشکلات کبدی و زردی (در مورد هپاتیت)
- اختلالات سیستم ایمنی (در مورد HIV)
- گیجی و کاهش هوشیاری (در موارد شدید عفونتهای خونی)
روشهای تشخیص خون آلوده
برای تشخیص آلودگی خون، پزشکان از روشهای مختلفی استفاده میکنند که شامل آزمایشهای سرولوژیکی برای شناسایی آنتیبادیهای موجود در خون، آزمایشهای مولکولی (PCR) برای شناسایی مواد ژنتیکی ویروسها و باکتریها، کشت خون برای تشخیص عفونتهای باکتریایی و همچنین تستهای تصویربرداری مانند سونوگرافی یا MRI برای بررسی تأثیرات بیماری بر اندامهای داخلی است.
پیشگیری از آلودگی خون
برای کاهش خطر آلودگی خون، اقدامات زیر توصیه میشود:
- اهدا و دریافت خون از مراکز معتبر که فرآیند غربالگری را بهدرستی انجام میدهند.
- استفاده از تجهیزات پزشکی استریل و یکبارمصرف در مراکز درمانی.
- اجتناب از مصرف مواد مخدر تزریقی و استفاده از سرنگهای شخصی.
- رعایت نکات بهداشتی در روابط جنسی با استفاده از وسایل محافظتی.
- واکسیناسیون علیه هپاتیت B برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری.
- رعایت بهداشت در انجام خالکوبی و پیرسینگ با استفاده از تجهیزات استریل.
- شستشوی دستها و زخمها برای جلوگیری از انتقال عفونتهای خونی.
درمان خون آلوده
درمان خون آلوده بسته به نوع عامل بیماری متفاوت است. عفونتهای ویروسی مانند HIV و هپاتیت C نیاز به درمان دارویی ضدویروسی دارند، در حالی که عفونتهای باکتریایی معمولاً با آنتیبیوتیک درمان میشوند.
بیماریهایی که ناشی از انگلها هستند، مانند مالاریا، با داروهای ضدانگلی قابل درمان هستند.
علاوه بر این، روشهایی مانند تعویض خون در برخی شرایط خاص مانند مسمومیتهای شدید یا بیماریهایی مانند تالاسمی میتواند کمککننده باشد.
نتیجهگیری
خون آلوده یک تهدید جدی برای سلامت عمومی است که میتواند از طریق روشهای مختلفی منتقل شود.
آگاهی از روشهای انتقال، تشخیص و پیشگیری از این مشکل میتواند به کاهش شیوع بیماریهای مرتبط کمک کند.
رعایت نکات بهداشتی، استفاده از تجهیزات استریل و انجام آزمایشهای منظم از جمله مهمترین راهکارها برای مقابله با این معضل هستند.
همچنین پیشرفتهای پزشکی در زمینه درمان و پیشگیری میتوانند نقش مهمی در کاهش خطرات مرتبط با خون آلوده ایفا کنند.
من چند وقت پیش رابطه پر خطر داشتم و بعد تقریبا ۱۸ روز تست دادم منفی بود.
چون میترسم منفی کاذب باشه و….
امروز با مامانم تو حیاط خونه میوه میچیدیم و خار درختا دست دوتامونو زخم و خونی کرد.
و دستامونم به هم خورده فک کنم.
و من خیلی میترسم نا خواسته به مامانم منتقل بکنم چون جواب منفی قطعی رو هنوز نگرفتم.
لازمه که برم برای مامانم تا قبل ۷۲ ساعت قرص بگیرم از مرکز مشاوره رفتاری؟